خلاصه خبر
- نرخ موسوم به R-star، که سطح بهرهای است که نه باعث تحریک اقتصاد میشود و نه آن را محدود میکند، ممکن است در حال افزایش باشد.
- برآورد رسمی مدل Laubach-Williams فدرال رزرو نیویورک، R-star را در سهماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۱.۶۵ درصد نشان میدهد.
- سرمایهگذاری سنگین شرکتهای فناوری در زیرساختهای هوش مصنوعی، تقاضا برای سرمایه را افزایش داده است.
- افزایش بدهی و استقراض دولت آمریکا نیز فشار بیشتری بر بازار سرمایه وارد میکند.
- R-star بالاتر میتواند به معنای تثبیت نرخ بهره در سطوح بالاتر و افزایش هزینه وام، مسکن و تأمین مالی دولت باشد.
- بازده اوراق ۲، ۵، ۱۰ و بهویژه ۳۰ ساله آمریکا ممکن است تحت تأثیر این تغییر ساختاری قرار گیرد.
- هنوز مشخص نیست افزایش R-star یک تغییر بلندمدت در اقتصاد آمریکا است یا پیامد موقتی موج سرمایهگذاری فعلی.
مشروح خبر
افزایش بازده اوراق خزانه آمریکا در هفتههای اخیر تا حدی تحت تأثیر نگرانی سرمایهگذاران درباره افزایش یک نرخ اقتصادی کمتر شناختهشده قرار گرفته است؛ نرخی که اقتصاددانان آن را R-star یا نرخ بهره خنثی مینامند.
R-star در واقع نرخ بهرهای نظری است که در آن اقتصاد در شرایط متعادلی قرار دارد؛ یعنی سیاست پولی نه باعث تحریک بیش از حد فعالیت اقتصادی میشود و نه آن را تحت فشار قرار میدهد. افزایش این نرخ میتواند به این معنا باشد که اقتصاد آمریکا برای حفظ رشد و ثبات تورم، به نرخ بهره بالاتری نسبت به گذشته نیاز دارد.
بر اساس آخرین برآورد مدل Laubach-Williams فدرال رزرو نیویورک، R-star در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۶۵ درصد بوده که اندکی پایینتر از ۱.۷۳ درصد در سهماهه نخست سال است. با این حال، این رقم از سطح ۱.۳۶ درصدی در سهماهه نخست ۲۰۲۵ بالاتر است. در عین حال، تحلیلگران تأکید میکنند که محاسبه R-star به مدل و بازه زمانی مورد استفاده وابسته است و نمیتوان رقم دقیقی برای آن تعیین کرد.
یکی از مهمترین عوامل احتمالی افزایش R-star، موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی است. شرکتهای بزرگ فناوری و ارائهدهندگان خدمات ابری در حال صرف هزینههای سنگین برای ساخت مراکز داده و زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی هستند. این سرمایهگذاری عظیم تقاضا برای سرمایه را افزایش داده و میتواند بازده واقعی اوراق و در نهایت نرخ بهره خنثی اقتصاد را بالاتر ببرد.
در کنار آن، استقراض سنگین دولت آمریکا نیز فشار مضاعفی ایجاد کرده است. بدهی ملی آمریکا اخیراً از مرز ۴۰ تریلیون دلار عبور کرده و افزایش عرضه اوراق بلندمدت خزانهداری در شرایطی رخ میدهد که شرکتهای بزرگ فناوری نیز برای تأمین مالی سرمایهگذاریهای خود به بازار اوراق مراجعه میکنند.
برای مشاهده وضعیت بازار ارز و تحولات مرتبط با نرخ بهره آمریکا، میتوان به بخش اخبار فارکس تجارت آفرین مراجعه کرد. همچنین بررسی تغییرات بازده اوراق و واکنش بازارهای مالی در کنار چارتهای زنده بازار میتواند تصویر دقیقتری از شرایط فعلی ارائه دهد.
فشار بیشتر بر اوراق بلندمدت
افزایش ساختاری R-star میتواند بیشترین تأثیر را بر بخشهای کوتاه و میانی منحنی بازده داشته باشد، زیرا اگر نرخ خنثی اقتصاد بالاتر باشد، فدرال رزرو نیز در بلندمدت ممکن است مجبور شود نرخ سیاستی خود را در سطح بالاتری نگه دارد.
در همین حال، بازده اوراق ۱۰ ساله آمریکا علاوه بر انتظارات مربوط به نرخ بهره، از افزایش «صرف سررسید» نیز تأثیر میگیرد؛ یعنی سرمایهگذاران برای نگهداری اوراق بلندمدت، بازده بیشتری مطالبه میکنند.
این فشار در اوراق ۳۰ ساله میتواند شدیدتر باشد. ترکیب بدهی بالای دولت، کسری بودجه پایدار و افزایش تقاضای سرمایه از سوی بخش خصوصی باعث شده حساسیت این بخش از منحنی بازده نسبت به افزایش نرخ بهره بیشتر شود.
هوش مصنوعی؛ عامل موقت یا یک تغییر ساختاری؟
با وجود نگرانیهای موجود، همه تحلیلگران معتقد نیستند که افزایش R-star الزاماً دائمی خواهد بود. اگر رشد بهرهوری ناشی از هوش مصنوعی در سالهای آینده باعث کاهش هزینهها و کاهش تورم شود، اثر آن میتواند در نهایت معکوس شده و نرخ بهره اسمی مورد نیاز اقتصاد را پایین بیاورد.
به بیان دیگر، ممکن است سرمایهگذاری گسترده در هوش مصنوعی در کوتاهمدت باعث افزایش تقاضا برای سرمایه و رشد R-star شود، اما در بلندمدت افزایش بهرهوری و آثار ضدتورمی هوش مصنوعی به کاهش نرخهای بهره منجر شود.
با این حال، در شرایط فعلی اقتصاد آمریکا با ترکیبی کمسابقه از تقاضای بالای سرمایه از سوی دولت و سرمایهگذاری گسترده بخش خصوصی مواجه است. همین موضوع میتواند حتی در صورت توقف افزایش نرخ بهره توسط فدرال رزرو، نرخ بهره خنثی را برای مدتی در سطوح بالاتری نگه دارد.
اقتصاددانان برای تشخیص اینکه این روند یک تغییر ساختاری بلندمدت است یا صرفاً یک چرخه موقتی، به دادههای چند سال آینده نیاز خواهند داشت. در نتیجه، افزایش R-star فعلاً بیشتر یک هشدار برای بازار اوراق و نرخ بهره است تا یک واقعیت قطعی.
با این حال، اگر روند افزایش نرخ بهره خنثی ادامه پیدا کند، پیامد آن برای بازارهای مالی مهم خواهد بود؛ زیرا نرخهای بهره بالاتر برای مدت طولانیتر میتواند قیمت اوراق را تحت فشار قرار دهد، هزینه استقراض دولت و خانوارها را افزایش دهد و فضای مانور فدرال رزرو برای کاهش نرخ بهره را محدودتر کند.
