این گزارش را خلاصه بخوانید:
- کاهش حجم معاملات در مردادماه لزوماً به معنای کاهش ریسک بازار نیست.
- کاهش نقدینگی در تابستان میتواند واکنش بازارها به اخبار غیرمنتظره را شدیدتر کند.
- در سالهای گذشته، برخی از بزرگترین شوکهای بازارهای مالی در ماه اوت رخ دادهاند.
- کاهش ارزش یوان چین در سال ۲۰۱۵ و افت شدید بازارها در «دوشنبه سیاه» نمونهای از این اتفاقات است.
- تحولات سیاست پولی ژاپن در تابستان ۲۰۲۴ نیز باعث تشدید نوسانات و خروج سرمایهگذاران از معاملات انتقالی ین شد.
- نشست سالانه جکسون هول در نیمه دوم اوت یکی از مهمترین رویدادهایی است که میتواند آرامش بازارها را بر هم بزند.
- تغییر لحن بانکهای مرکزی، دادههای اقتصادی غافلگیرکننده و تحولات ژئوپلیتیکی در شرایط نقدینگی پایین میتوانند حرکات شدیدی در قیمتها ایجاد کنند.
- معاملهگران حرفهای در این دوره معمولاً اندازه معاملات خود را کاهش داده و مدیریت ریسک را سختگیرانهتر دنبال میکنند.
چرا آرامش مرداد در بازارهای مالی میتواند فریبنده باشد؟
مردادماه یا اوت معمولاً با دورهای آرام در بازارهای مالی همراه است. بسیاری از معاملهگران و سرمایهگذاران در تعطیلات تابستانی به سر میبرند، حجم معاملات کاهش پیدا میکند و بازارهای سهام، ارز، کالا و اوراق قرضه وارد دورهای کمتحرکتر میشوند.
همین شرایط باعث شکلگیری یک تصور رایج در میان معاملهگران میشود: وقتی حجم معاملات پایین است، بنابراین ریسک بازار نیز کمتر خواهد بود.
اما واقعیت بازارهای مالی متفاوت است.
تاریخ نشان داده است که برخی از شدیدترین شوکهای بازار در همین دورههای ظاهراً آرام رخ دادهاند. کاهش رتبه اعتباری آمریکا در سال ۲۰۱۱، کاهش ارزش غیرمنتظره یوان چین در سال ۲۰۱۵ و موج گسترده خروج از معاملات انتقالی ین در تابستان ۲۰۲۴، همگی نشان دادند که تعطیلات تابستانی نمیتواند ریسک بازار را از بین ببرد.
مشکل اصلی را باید در عاملی جستوجو کرد که معمولاً کمتر مورد توجه معاملهگران قرار میگیرد: نقدینگی.
کاهش نقدینگی چگونه نوسانات بازار را تشدید میکند؟
نقدینگی به توانایی یک بازار برای جذب سفارشهای خرید و فروش بدون ایجاد تغییرات شدید در قیمت گفته میشود. زمانی که تعداد زیادی از معاملهگران و سرمایهگذاران فعال هستند و سفارشهای خرید و فروش در بازار عمق مناسبی دارند، حتی معاملات بزرگ نیز معمولاً تأثیر محدودی بر قیمت میگذارند.
اما در فصل تابستان، شرایط میتواند متفاوت باشد.
بسیاری از مدیران دارایی، معاملهگران نهادی، میزهای معاملاتی و بازارسازها با نیروی انسانی کمتری فعالیت میکنند. در نتیجه حجم معاملات کاهش مییابد و در برخی بازارها فاصله میان قیمت خرید و فروش نیز افزایش پیدا میکند.
در چنین شرایطی، ورود یک سفارش بزرگ یا انتشار یک خبر غیرمنتظره میتواند تأثیری بسیار بیشتر از حالت عادی داشته باشد.
به بیان ساده، بازاری که در شرایط عادی توانایی جذب یک موج سفارش را دارد، در دورهای با نقدینگی پایین ممکن است با همان حجم سفارش دچار حرکت شدید قیمتی شود.
به همین دلیل، کاهش حجم معاملات نباید با کاهش ریسک اشتباه گرفته شود.
چرا یک حرکت کوچک میتواند به نوسان شدید تبدیل شود؟
فرض کنید یک داده اقتصادی برخلاف انتظار بازار منتشر شود یا یک بانک مرکزی ناگهان لحن متفاوتی نسبت به سیاست پولی خود اتخاذ کند.
سرمایهگذاران بلافاصله تلاش میکنند موقعیتهای معاملاتی خود را تغییر دهند. اما اگر تعداد خریداران و فروشندگان در بازار کمتر از حالت معمول باشد، برای انجام معاملات جدید، قیمت باید فاصله بیشتری را طی کند.
این فرآیند میتواند به یک چرخه تقویتشونده تبدیل شود.
برای مثال، یک افت اولیه در قیمت ممکن است باعث فعال شدن سفارشهای حد ضرر شود. فعال شدن این سفارشها فشار فروش بیشتری ایجاد میکند. سایر سرمایهگذاران نیز ممکن است برای کاهش ریسک خود اقدام به فروش کنند و در نتیجه فشار فروش افزایش یابد.
در نهایت، حرکتی که در ابتدا چندان مهم به نظر نمیرسید، میتواند طی چند ساعت به یک موج بزرگ نوسان در بازار تبدیل شود.
این همان دلیلی است که توضیح میدهد چرا برخی از شدیدترین جلسات معاملاتی در تابستان رخ دادهاند، حتی زمانی که در عوامل بنیادی اقتصاد تغییر بزرگی ایجاد نشده است.
تجربه سالهای گذشته چه هشداری به سرمایهگذاران میدهد؟
تاریخ بازارهای مالی نمونههای متعددی از این پدیده ارائه میدهد.
در ۵ اوت ۲۰۱۱، مؤسسه استاندارد اند پورز برای نخستین بار در تاریخ، رتبه اعتباری بدهی دولت آمریکا را از سطح AAA کاهش داد. این اتفاق در دورهای رخ داد که بازارها به دلیل تعطیلات تابستانی از نقدینگی معمول برخوردار نبودند.
پس از بازگشایی بازارها در روز دوشنبه، شاخصهای سهام با فشار فروش شدیدی مواجه شدند، سرمایهگذاران به سمت داراییهای امن حرکت کردند و نوسانات بازار افزایش یافت.
چهار سال بعد، در اوت ۲۰۱۵، اتفاق دیگری بازارهای جهانی را غافلگیر کرد. بانک مرکزی چین به شکل غیرمنتظرهای ارزش یوان را کاهش داد. این اقدام نگرانیها درباره وضعیت اقتصاد دومین اقتصاد بزرگ جهان را افزایش داد و موج گستردهای از فروش را در بازارهای جهانی به راه انداخت.
در ۲۴ اوت همان سال، بازارها یکی از شدیدترین جلسات معاملاتی خود را تجربه کردند؛ روزی که بعدها به «دوشنبه سیاه» شهرت یافت و شاخصهای بزرگ سهام جهانی در همان ابتدای معاملات با افت شدیدی مواجه شدند.
تابستان ۲۰۲۴ نیز بار دیگر نشان داد که تعطیلات تابستانی به معنای حذف ریسک بازار نیست.
پس از سالها سیاست پولی بسیار انبساطی در ژاپن، تغییر تدریجی سیاست بانک مرکزی این کشور باعث شد بسیاری از سرمایهگذاران معاملات انتقالی مبتنی بر ین را کاهش دهند. تقویت سریع ین در ادامه، موجی از کاهش ریسک را در بازارهای مختلف ایجاد کرد.
این سه اتفاق دلایل کاملاً متفاوتی داشتند؛ یکی به بدهی دولت آمریکا مربوط بود، دیگری به اقتصاد چین و مورد سوم به سیاست پولی ژاپن ارتباط داشت.
با این حال، یک نکته در همه آنها مشترک بود: زمانی که نقدینگی پایین است، واکنش بازار به یک شوک میتواند بسیار شدیدتر از حالت عادی باشد.
نشست جکسون هول؛ رویدادی که میتواند آرامش مرداد را بر هم بزند
اگر قرار باشد یک رویداد در ماه اوت بتواند بازارهای جهانی را از حالت آرام خارج کند، نشست اقتصادی جکسون هول یکی از مهمترین گزینههاست.
این نشست که هر سال توسط بانک فدرال رزرو کانزاس سیتی برگزار میشود، از سال ۱۹۷۸ میزبان رؤسای بانکهای مرکزی، اقتصاددانان، سیاستگذاران و دانشگاهیان برجسته بوده است.
در ظاهر، جکسون هول یک نشست اقتصادی و دانشگاهی است؛ اما در عمل به یکی از مهمترین رویدادهای تقویم مالی جهان تبدیل شده است.
در سالهای گذشته، برخی از مهمترین پیامهای مربوط به مسیر سیاست پولی فدرال رزرو در این نشست مطرح یا زمینهسازی شدهاند.
برای نمونه، بن برنانکی در سال ۲۰۱۰ زمینه را برای اجرای دومین برنامه خرید گسترده اوراق قرضه توسط فدرال رزرو فراهم کرد.
در سال ۲۰۲۲ نیز جروم پاول در سخنرانی خود در جکسون هول موضعی کاملاً سختگیرانه در قبال تورم اتخاذ کرد و به سرمایهگذاران یادآوری کرد که بازگرداندن ثبات قیمتها احتمالاً به دورهای طولانی از سیاست پولی محدودکننده نیاز خواهد داشت. بازارهای سهام در واکنش به این سخنان با افت شدیدی مواجه شدند.
زمان برگزاری جکسون هول نیز اهمیت آن را بیشتر میکند. این نشست معمولاً در نیمه دوم اوت برگزار میشود؛ یعنی زمانی که نقدینگی بازارها هنوز پایینتر از سطح معمول قرار دارد.
در چنین شرایطی، حتی یک تغییر جزئی در لحن یکی از مقامات ارشد بانک مرکزی میتواند باعث حرکت قابل توجه در بازار ارز، اوراق قرضه، سهام و کالاها شود.
به همین دلیل، بسیاری از فعالان بازار جکسون هول را نقطه آغاز فصل جدید فعالیتهای مالی پس از تابستان میدانند.
معاملهگران حرفهای چگونه با ریسک مردادماه برخورد میکنند؟
سرمایهگذاران حرفهای معمولاً در تابستان بازارها را به طور کامل ترک نمیکنند، بلکه روش مدیریت ریسک خود را تغییر میدهند.
معاملهگران فعال ممکن است اندازه موقعیتهای معاملاتی خود را کاهش دهند تا در صورت وقوع یک حرکت غیرمنتظره، میزان زیان احتمالی محدودتر باشد.
برخی دیگر نیز حد و مرزهای مدیریت ریسک را سختگیرانهتر میکنند یا از نگهداری موقعیتهای بزرگ پیش از انتشار دادههای مهم اقتصادی و سخنرانی مقامات بانکهای مرکزی خودداری میکنند.
سرمایهگذاران بلندمدت رویکرد متفاوتی دارند. آنها معمولاً تلاش نمیکنند تمام نوسانات کوتاهمدت بازار را پیشبینی کنند و بیشتر بر اهداف بلندمدت سرمایهگذاری خود تمرکز دارند.
با وجود تفاوت میان این استراتژیها، یک اصل برای همه سرمایهگذاران اهمیت دارد:
کاهش حجم معاملات به معنای کاهش ریسک بازار نیست.
بزرگترین خطر مرداد ممکن است احساس امنیت کاذب باشد
مردادماه هر سال شاهد یک بحران مالی نیست. بیشتر جلسات معاملاتی تابستان در شرایط نسبتاً آرام سپری میشوند.
خطر اصلی جای دیگری قرار دارد.
زمانی که بازارها آرام به نظر میرسند، سرمایهگذاران ممکن است سطح هوشیاری خود را کاهش دهند. اما تاریخ بازارهای مالی بارها نشان داده است که برخی از بزرگترین اختلالات دقیقاً زمانی رخ میدهند که اکثر فعالان بازار انتظار اتفاق غیرعادی را ندارند.
تغییر ناگهانی در موضع یک بانک مرکزی، انتشار یک داده اقتصادی ضعیفتر از انتظار، وقوع یک بحران ژئوپلیتیکی یا حتی تغییر ناگهانی انتظارات سرمایهگذاران میتواند برای ایجاد حرکات شدید قیمتی کافی باشد.
بنابراین، مردادماه را نمیتوان لزوماً پرریسکترین یا آرامترین ماه بازارهای مالی دانست. ویژگی مهم این ماه، فاصله میان چیزی است که بازار به نظر میرسد و آنچه واقعاً در زیر سطح بازار اتفاق میافتد.
تعطیلات تابستانی میتواند فعالیت معاملاتی را کاهش دهد، اما ریسک بازار را از بین نمیبرد. برعکس، کاهش نقدینگی ممکن است باعث شود حرکتی که در شرایط عادی تنها یک نوسان محدود ایجاد میکرد، به یک رویداد مهم در بازارهای مالی تبدیل شود.
در نهایت، همین احساس آرامش کاذب است که مردادماه را به یکی از جالبترین و در عین حال چالشبرانگیزترین دورهها برای معاملهگران و سرمایهگذاران تبدیل میکند.
